"ΜΙΧΑΗΛ ΚΑΣΙΑΛΟΣ"

Λίγα λόγια για την Ασσια

Η Άσσια είναι από τα μεγαλύτερα χωριά της Μεσαορίας και βρίσκεται πάνω στον παλιό δρόμο Λευκωσίας-Αμμοχώστου. Απέχει 22 χιλιόμετρα από τη Λευκωσία και 45 χιλιόμετρα από την Αμμόχωστο.
Γειτονικά χωριά της Άσσιας είναι η Αφάνεια, η Αγκαστίνα, ο Μαραθόβουνος, η Μουσουλίτα, ο Στρογγυλός, η Βατυλή, η Τρεμετουσιά, το Άρσος και τα μικρά τουρκικά χωριά Αγιά και Μελόύσια.
Στη βόρεια πλευρά του χωριού βρίσκεται η εύφορη πεδιάδα της Μεσαορίας που ποτίζεται από τους ποταμούς Πεδιαίο και Γιαλιά. Στην Μεσαορία ευδοκιμούν κυρίως το σιτάρι, το κριθάρι, παλαιότερα δε οι κάτοικοι καλλιεργούσαν το βαμβάκι, το σιτάρι και τα μποστάνια.
Στη νότια πλευρά του χωριού βρίσκεται ο τράχωνας που δεν ποτίζεται από κανένα ποταμό αλλά από τη βροχή και από λάκκους. Στην περιοχή αυτή σπέρνε-ται κυρίως κριθάρι και βόσκουν τα πρόβατα, βρίσκονται δε και τα περβόλια που παράγουν πλούσια και καλής ποιότητας λαχανικά.

ΤΟ ΟΝΟΜΑ ΤΟΥ ΧΩΡΙΟΥ

Το όνομα του χωριού προέρχεται κατά μια εκδοχή από το άδενδρο και άσκιο της περιοχής. Τα δέντρα ήταν πολύ λίγα και δεν υπήρχε σκιά. Στα μεσαιωνικά κείμενα αναφέρεται σαν Άσκια, ή Ασκία ή Αςοίβ.
Υπάρχει και μια λαϊκή αναφορά ότι το όνομα Άσσια το πήρε από τα ασκιά που κατασκεύαζαν πολλοί κάτοικοι από τα δέρματα προβάτων και αιγών. Σε περιό-δους μάλιστα ηρωϊκών φαγοποτιών και ομηρικών διαγωνισμών, στο πιοτό οι κάτοικοι έπιναν το κρασί με τα ασκιά και έτσι από τη λέξη ασκιά προήλθε το όνομα Άσσια.
Το όνομα Άσσια μπορεί επίσης να το πήρε από την πόλη Άσσος της Μυσίας επί του Αδραμυττίου Κόλπου.
Η Άσσια, σύμφωνα με τον Μας Λατρί, υπήρξε φέουδο κατά τη λουζινιανοβενετική περίοδο. Στον πρώτο τόμο της Ιστορίας του Μας Λατρί (Histoire de 1*lie de Chypre, σ. 137) αναφέρεται πως οι Mimars κατείχαν την Άσσια. Το χωριό μνημονεύεται επίσης και σ' άλλους τόμους της ιστορίας του Μας Λατρί. Ιδιαίτερα στον τρίτο τόμο αναφέρεται πως όχι μόνο υπήρξε χωριό - φέουδο με το όνομα Άσσια αλλά και επαρχία με το ίδιο όνομα στην οποία υπαγόταν το χωριό.
Την Άσσια μνημονεύει και ο Λ. Μαχαιράς (παρ. 426, 429 και 454). Ο αρχιμανδρίτης Κυπριανός περιλαμβάνει την Άσσια ως πρώτη στα δεκαέξι χωριά που μετά την κατάληψη της Κύπρου από τους Τούρκους, το 1570-71 που αναγκάστηκαν από τους κατακτητές να πληρώνουν ειδικό φόρο για συντήρηση των Γιαννιτζάρων (Αρχ. Κυπριανού, Ιστορία σ. 302). Ο Τζέφρυ αναφέρει τα πιο κάτω για την Άσσια: Το χωριό εξυπηρετείται από δυο μεγάλες εκκλησίες συνηθισμένου ρυθμού του 19ου αιώνα, και σε μικρή απόσταση στα βόρεια βρί-σκεται μια δίκλιτη εκκλησία αφιερωμένη στην Παναγία τη Θεοτόκο μέσα σ' ένα νεκροταφείο. Πάνω από την είσοδο της αυλής της εκκλησίας βρίσκεται μια ασπίδα με θυρεό ... Το χωριό Άσσια ήταν ο τόπος συνάντησης των "ρεττόρων" ή των αντιπροσώπων της κυβέρνησης των Βενετών τις παραμονές της τουρκικής εισβολής, όταν προσπάθησαν να δημιουργήσουν ένα κοινό σχέδιο εκστρατείας εναντίον των εισβολέων που ήδη περικύκλωσαν την καταδικασμένη πόλη της Λευκωσίας (G. Jeffery, A Description of the Historic Monuments of Cyprus, 1918, σσ. 198-199). Πρβλ. και G. Hill, A. History of Cyprus, vol. Ill, σ. 957).
0 P. Γκάννις, αναφέρεται στην εκκλησία του Ιωάννη του Προδρόμου και την εκκλησία του Αγίου Γεωργίου, που τις θεωρεί κτίσματα του 1861. Επίσης αναφέρεται στην εκκλησία της Παναγίας της Θεοτόκου, που την θεωρεί οικοδόμημα του 15ου αιώνα η ακόμη και προηγουμένων εποχών. Ο Γκάννις αναφέρει επίσης ότι κατά τον Μεσαίωνα το χωριό ανήκε στην οικογένεια των ντε Νόρες.
Ο Ν. Κληρίδης αναφέρει για την Άσσια και τα ακόλουθα: Στα χρόνια της Φραγκοκρατίας την έλεγαν Άσκια (η Ασκία) με την εξήγηση πως ήταν ένα χωριό που δεν είχε ούτε ένα δέντρο να κάνει λίγη σκιά το καλοκαίρι. Στα χρόνια αυτά η Άσσια ήταν φέουδο... και σταθμός για εκείνους που ταξίδευαν από την Λευκωσία στην Αμμόχωστο ή από την Αμμόχωστο στη Λευκωσία. Έκαναν στην Άσσια σταθμό για να ξεκουραστούν κι οι άνθρωποι και τ' άλογά τους. Εδώ έκανε σταθμό η βασίλισσα της Κύπρου Ελεωνόρα στα 1373 που οι Γενουάτες είχαν αιχμαλωτίσει το γυιό της τον Πέτρο στην Αμμόχωστο και σχεδίαζαν να κάμουν δική τους την Κύπρο.
Οι πρώτοι κάτοικοι της Άσσιας ήταν ίσως Λάκωνες και φαίνεται και από τα εξής: Ύστερα από τον Τρωικό πόλεμο ήλθαν Λάκωνες άποικοι στην Κύπρο. Μια από τις κώμες που ίδρυσαν, οι Γόλγοι, βρίσκεται πολύ κοντά στην Άσσια. Κοντά στην Άσσια Β.Δ. υπάρχει η τοποθεσία Μάνια. Παλιές διηγήσεις θεωρούν ότι εκεί ήταν η πρώτη θέση του χωριού. Από διάφορα γραπτά μνημεία φαίνεται ότι η Μάνη λεγόταν και Μάνια. Ίσως λοιπόν και η περιοχή αυτή αρχικά ονομαζόταν Μάνη.

Η ΘΕΣΗ ΤΗΣ ΑΣΣΙΑΣ ΣΕ ΤΡΕΙΣ ΕΙΣΒΟΛΕΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ

Εισβολή των Γενουατών το 1373

Στην Άσσια ξεκουράστηκε η βασίλισσα μητέρα Ελεωνόρα, μετά την αιχμαλωσία του γιού της Πέτρου Β' από τους Γενουάτες, οι οποίοι εισέβαλαν στο νησί το 1373. Εδώ πήρε επιστολή από το γιο της που μετέφερε ο γραμματικός της Δημήτρης Δανιήλ, και στην οποία της έλεγε να μή βοηθήσει τους Γενουάτες να καταλάβουν την Κερύνεια. Κατά τον Λεόντιο Μαχαιρά, Χρονικόν, παράγρ. 429:
Εβγαίννοντα ο Δημήτρης, εις το κατήφορον του Αγίου Μάμα απέζευσεν και έβγαλεν το χαρτίν και έβαλέν το εις το κόρφον του, και εκαβαλλίκευσεν και ήλθεν εις την Ασκίαν, και ηύρεν το φουσάτον και απόφαγεν και εκάτζα ν' αναπαυτούν και ενέβην εις το απλίκιν όπου ήτον η ρήγαινα, και έκραξεν την Προφέτταν την κιλιτρίαν της ρήγαινας και είπεν της: 'Ποίσε νώσιν της κυράς μου, ότι θέλω να της συντύχω από την μερίαν του αφέντη μου του ρηγός'.
("Στο δρόμο ο Δημήτρης κατέβηκε από το άλογο του στο σημείο όπου αυτός κατηφορίζει κοντά στον Αγιο Μάμα, έβγαλε το γράμμα και το 'βαλε στον κόρφο του και πήρε δρόμο 14 προς την Άσσια όπου βρήκε το στρατό (των Γενουατών) να ξεκουράζεται μετά το φαγητό. Πήγε στο σπίτι όπου βρισκόταν η ρήγαινα και φώναξε την καμαριέρα και της είπε: 'Πες στην κυρά ότι έρχομαι από τον αφέντη το ρήγα κι ότι θέλω να της μιλήσω' ".

Εισβολή των Τούρκων το 1570

Στην Άσσια συσκέφθηκαν οι ανώτεροι Βενετοί αξιωματούχοι της Λευκωσίας με το στρατηγό της Αμμοχώστου και τους συμβούλους τους τις παραμονές της εισβολής των Τούρκων, το 1570. Σύμφωνα με τον Φρα Άγγελο Καλέπιο, του Τάγματος των Διδακτών:
Οι ανώτεροι αξιωματούχοι (της Λευκωσίας) πήγαν στην Ασσια, για να συναντήσουν το στρατηγό της Αμμοχώστου και να συσκεφθούν σχετικά με την προμήθεια και ζωοτροφών κι άλλα συναφή ζητήματα (E.de Lusignan, Chorograffia, απόσπασμα στο Excerpia Cyrpia, σελ. 131).
Κατά τον Andrea Morosini στην συνάντηση αυτή συζητήθηκαν και μέτρα άμυνας γενικά κι αποφασίστηκε όπως 75.000 από τους κατοίκους μεταφερθούν στην Λευκωσία και 25.000 στην Αμμόχωστο, ενώ οι υπόλοιποι με τα ζώα τους καταφύγουν στα βουνά. Κατά τον Hill, χωρίς αμφιβολία πολύ λιγότεροι κάτοικοι μεταφέρθηκαν για ασφάλεια στις πόλεις.

Εισβολή των Τούρκων το 1974

Τις τραγικότερες μέρες τις ιστορίας της, η Άσσια έμελλε να γνωρίσει κατά την δεύτερη εισβολή των Τούρκων στην Κύπρο, τετρακόσια χρόνια μετά την πρώτη. Το χωριό υπήρξε σκηνή βιαιοπραγιών, σφαγιασμών κι εκτελέσεων εν ψυχρώ, κι ενώ 83 από τους κατοίκους του παραμένουν αγνοούμενοι, οι υπόλοιποι είναι πρόσφυγες.