"ΜΙΧΑΗΛ ΚΑΣΙΑΛΟΣ"

Ο Θερισμός κατά τα παλιά χρόνια

Η γεωργία και η κτηνοτροφία ήταν τα πιο διαδεδομένα επαγγέλματα μεταξύ των κατοίκων της Άσσιας. Λόγω του εύφορου εδάφους του κάμπου της Μεσαορίας ευδοκιμούσαν πολύ το σιτάρι, το κριθάρι, το βαμβάκι, το σησάμι. Επίσης το καλοκαίρι υπήρχαν τα μποστάνια με τα "καναρίνια" και τους ξακου-στούς ασσιώτικους ανανάδες.

Πολλά θα μπορούσαν να γραφούν σχετικά με το θέμα της γεωργίας, εδώ όμως θα ασχοληθούμε με ένα μέρος, αυτό του θερισμού κατά τα παλιά χρόνια πριν έλθουν τα κομπάϊνς. Σαν έφτανε ο καιρός του θερισμού ολόκληρα καραβάνια από θεριστάδες ξεκινούσαν από διάφορα χωριά της Πάφου με προορισμό τα χωριά της Μεσαορίας και φυσικά την Άσσια. Στο χωριό μας συγκεκριμένα έρχονταν από το Πολέμι, τον Στατό, την Χούλου, την Παναγιά, την Έμπα.
Σαν έφταναν στο χωριό μας, άλλοι έμεναν σε ακατοίκητα σπίτια, άλλοι φιλοξε- νούντο σε σπίτια που τους εργοδοτούσαν και άλλοι, οι περισσότεροι "στρατο-πέδευαν" κάτω από δέντρα έξω στα χωράφια.
Οι άνδρες δούλευαν σαν θεριστάδες και οι γυναίκες σαν αγκαλιαρκές (έδεναν δεμάτια). Η πληρωμή τους ήταν 11/2-2 σελίνια την ημέρα και δωρεάν τροφή μεσημέρι - βράδυ. Συνήθως το φαγητό ήταν πιλάφι με πουργούρι και χοιρινό λίπος και γιαούρτι (μεσημέρι) και όσπρια, ή πατάτες γιαχνί (νύκτα). Την Κυριακή το φαγητό ήταν προβατίσιο κρέας η κοτόπουλο και κρασί.
Η παραμονή των θεριστάδων στην Άσσια διαρκούσε δυο περίπου μήνες. Οι περισσότεροι από αυτούς δούλευαν μεροκάματο κι' άλλοι αναλάμβαναν εργο- λαβικώς τον θερισμό.

ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΣΤΟ ΘΕΡΟΣ

Κατά την ώρα του θερισμού και κατά την ώρα της ανάπαυσης οι παφίτες και οι Ασσιώτες τραγουδούσαν διάφορα τραγούδια όπως:
"Από την Πάφο έρχομαι τζιαι κράζουν με Παφίτη (δις) μα γιώ Παφίτης εν είμαι, αλλ' είμαι με Μεσαρίτης. (δις)
Για τον "Πρωταρκάτη" οι θεριστάες έλεγαν:
- "Του Πρωταρκάτη πρέπει του μια κούπα με το μέλι τζιαί του ραάρη πρέπει του μια πίττα κλιθθαρένη".
- "Η μέση θέλει κόκκαλα τζι' η νάκρα θέλ' αρκάτην
τζι' όπου τον οκνιαρόττερον βάλλουν τον πρωταρκάτην".
Ιδιαίτερα οι Παφίτες έλεγαν το ακόλουθο τραγούδι: "Τζιαί μένα η αγάπη μου είναι που μες την Πάφο.
τζιαι πρωτοφιληθήκαμε, σαν εσυναντηθήκαμεν, τζει μες του τηλεγράφου"
"τζιαί το γλυκόττερο φιλί εμ' με το γιατροσόφι
τζι' έδωκέ το μια Παφιτού τ' αρρώστου τζι' εσηκώθη".
Όταν τέλειωνε ο θερισμός ο εργοδότης έκανε μεγάλο τραπέζι στους θερι- oστάδες, με μπόλικο κρασί. Απαραίτητες στο αποχαιρεστήριο γεύμα ήταν οι "πι σιήες".

Η 25η Μαρτίου στην Άσσια

Πολύ συχνά ξυπνώ από τον ύπνο και έρχονται στη μνήμη που πολύ έντονα, σαν να είναι πραγματικότητα, πολλές θύμισες: Πότε νομίζω ότι βρίσκομαι στο πατρογονικό μου σπίτι, που είναι δίπλα από την εκκλησία του Ιωάννου Προδρόμου, εκεί που γεννήθηκα και μεγάλωσα στο πολύ άγαπημένο χωριό μου, την Άσσια. Πότε ότι βρίσκομαι στο κοιμητήριο και ανάβω κερί στον τάφο του πατέρα, της αδελφής, του αδελφού και της μητέρας μου Χρυσής,
Είναι βαθειά χαραγμένη στη μνήμη μου η 25η Μαρτίου το 1951. Πόση περηφάνεια ένοιωσα όταν στις πρόβες της χορωδίας που θα τραγουδούσε στην παρέλαση της Εθνικής μας γιορτής, μου ανακοινώθηκε ότι δικαιούμαι να συμμετάσχω, παρά το γεγονός ότι η φωνή μου ήταν παιδική αλλά έδινε μια ξεχωριστή νότα στη χορωδία.
Έπρεπε η χορωδία να ετοιμαστεί και οι καλοφωνάρηδες να καλεστούν και ν' αρχίσουν οι πρόβες τουλάχιστον καμιά δεκαπενταριά μέρες προηγουμένως υπό την καθοδήγηση του Χρήστου του Μίσιελ (Χρήστος Ψάλτης).
Οι πρόβες γίνονταν στο οίκημα της ΑΤΕ-ΠΕΚ Άσσιας, το οποίο βρισκότανε εκεί που κτίστηκε το καινούργιο κτίριο του "ΕΘΝΙΚΟΥ" απέναντι ακριβώς από το κτίριο της Συνεργατικής και Συνεργατικού Παντοπωλείου.
Θυμούμαι πολύ έντονα το παλιό κτίριο της ΑΤΕ-ΠΕΚ, γιατί εκεί τα παιδιά της εποχής μου περνούσαμε πολλές ώρες, ιδιαίτερα τις Κυριακές. Με τις τρεις καμάρες που βλέπανε στα βόρεια. Την πόρτα που άνοιγε στη μεγάλη αίθουσα και μπροστά ήταν η σκηνή όπου κατά τις Εθνικές γιορτές ανεβάζονταν πατριωτικά έργα. Δεξιά ήταν το γραφείο όπου συνεδρίαζε η Επιτροπή και γίνοντο οι πρόβες της χορωδίας και άλλες συσκέψεις. Λίγο πιο κάτω δεξιά ήταν μια μικρή είσοδος που ήταν το μπουφέ. Στα αριστερά υπήρχε μια πόρτα που άνοιγε στην αυλή.
Την παραμονή της 25ης Μαρτίου το οίκημα σημαιοστολιζόταν με ελληνικές σημαίες μέσα και έξω, για να είναι έτοιμα όλα για τη μεγάλη Εθνική γιορτή. Το πρωί με το άκουσμα της καμπάνας η πομπή με τους σημαιοφόρους, ντυμένους στην τιμημένη ελληνική φουστανέλα, έπρεπε να ξεκινήσει από το οίκημα του σωματείου να προχωρήσει προς την "πάνω γειτονιά", δυτικά της εκκλησίας Ιωάννου Προδρόμου, και να κατευθυνθεί στο εξωκλήσι της Παναγίας, που βρισκότανε περίπου ένα μίλι έξω από το χωριό.
Φεύγοντας για να προλάβω την πρωινή πομπή η μάνα μου μου φώναξε: "Μην ξεχάσεις να ανάψεις ένα κερί στον τάφο του πατέρα σου". Μόλις η πομπή έφθανε στο εξωκλήσι της Παναγίας και έμπαινε στην εκκλησία, εγώ έπρεπε να εκτελέσω την παραγγελία της μάνας μου πρώτα, και μετά να μπω στην Εκκλησία.
Όταν τελείωνε η λειτουργία το εκκλησίασμα έβγαινε από την εκκλησία. Οι παπάδες προπορεύονταν και ακολουθούσαν οι σημαιοφόροι με τις ελληνικές σημαίες και μετά ο κόσμος. Όλοι μαζευόματε έξω από το περιτοίχισμα της εκκλησίας στο δρόμο, που ήταν πιο χαμηλός από την επιφάνεια των γύρω χωραφιών, και έμοιαζε σαν ποτάμι. Οι παπάδες μαζί με τους σημαιοφόρους στέκονταν στις όχθες του δρόμου για την καθιερωμένη δέηση. Μόλις τελείωνε η δέηση άρχιζε ο ομιλητής να εξηγεί με απλά λόγια τη σημασία της γιορτής. Θρησκευτικής και Εθνικής. Εάν δε με απατά η μνήμη μου εκείνη τη χρονιά ο ομιλητής ήταν ο Γιώρκος του Δημητρό (Γεώργιος Δημητρίου Χ " Ττοφής, αγνοούμενος από το 1974). Οι κτύποι της καρδιάς μου ήταν τόσο δυνατοί που πίστευα ότι θα πεταχτεί έξω από το μικρό μου στήθος γιατί σε λίγο θα άρχιζε η παρέλαση και η χορωδία θα τραγουδούσε τα Πατριωτικά τραγούδια. Επιτέλους ο ομιλητής τέλειωσε και άρχισε η παρέλαση. Η χορωδία πήρε τη θέση της μετά τους σημαιοφόρους τσολιάδες και το πρώτο τραγούδι ήταν "Των Εχθρών τα φουσάτα πέρασαν" και μετά ακολούθησαν "Η Κύπρος μας που στέναζε" και "Όλη δόξα, όλη χάρη".
Καθώς η παρέλαση προχωρούσε φτάνοντας το γεφύρι του ποταμού "Σκατουλιάρη" και ανηφόριζε προς την εκκλησία του Αγίου Γεωργίου της "κάτω γειτονιάς", η χορωδία συνέχιζε τα πατριωτικά τραγούδια μέχρι που φθάσαμε στο οίκημα της ΑΤΕ - ΠΕΚ. Μετά τον Εθνικό Ύμνο η παρέλαση διαλύθηκε όπως κάθε χρόνο.
Το απόγευμα της 25ης Μαρτίου η καθιερωμένη θεατρική πατριωτική παράσταση. Μορφές αξέχαστες των πατριωτικών παραστάσεων ήταν ο Ττόφκιας του Δημητρό (Ττοφής Δημητρίου Χ" Ττοφής, αγνοούμενος από το 1974), ο Βάσος του Φάνη (Βάσος Θεοφάνους, αγνοούμενος από το 1974), ο Πάμπης (Χαράλαμπος Προδρόμου) και τέλος ο Χρήστος του Γιαούρτη, ο οποίος υποδυόταν πάντοτε γυναικείο ρόλο, και πολλοί άλλοι.
Είναι ανεκτίμητες οι υπηρεσίες που πρόσφεραν οι προαναφερθέντες στην Πατρίδα και στη δική μου γενιά γιατί διατήρησαν άσβεστη τη δάδα της φιλοπατρίας και καλλιέργησαν με το δικό τους τρόπο στις ψυχές μας την αγάπη, την απέραντη αγάπη προς την ΕΛΛΑΔΑ. Αυτό σαν ελάχιστο φόρο τιμής προς όλους αυτούς τους πραγματικούς αγωνιστές.

ΜΙΧΑΗΛ Μ. ΨΑΡΑΣ (Από την εφημερίδα "ΣΗΜΕΡΙΝΗ"